Przez lata jednostki ds. osób z niepełnosprawnościami na uczelniach miały jasno określoną rolę: wspierać studentów, głównie posiadających formalne orzeczenie o niepełnosprawności i pomagać im w dostosowaniu procesu kształcenia do indywidualnych potrzeb. Było to – i nadal jest – działanie niezbędne. Jednocześnie obecna rzeczywistość akademicka coraz wyraźniej pokazuje, że takie podejście przestaje wystarczać.
Współczesne podejście do niepełnosprawności odchodzi od wąskiego, medycznego modelu skupionego na deficytach jednostki i coraz częściej przyjmuje perspektywę społeczną oraz funkcjonalną.
Sala w Akademickiej Strefie Wsparcia
foto: Joanna Sztobryn-Giercuszkiewicz
W tym ujęciu to nie cechy osoby same w sobie stanowią główną barierę, lecz niedostosowane środowisko: nadmiar (często niejasno sprecyzowanych) wymagań, presja efektywności, brak elastyczności organizacyjnej, ograniczony dostęp do wsparcia psychologicznego czy dydaktycznego. Niepełnosprawność coraz częściej postrzegana jest jako doświadczenie dynamiczne, zależne od kontekstu, a nie jako trwała i jednoznaczna kategoria.
Równolegle uczelnie obserwują systematyczny wzrost liczby studentów, doktorantów i pracowników, którzy – niezależnie od posiadania formalnego statusu osoby z niepełnosprawnością – doświadczają trudności w funkcjonowaniu akademickim. Problemy ze zdrowiem psychicznym, przewlekłym stresem, koncentracją, regulacją emocji czy adaptacją do wymagań nie są już zjawiskiem marginalnym. W wielu przypadkach bezpośrednio wpływają na przebieg kształcenia, relacje społeczne oraz decyzje o kontynuowaniu studiów, nasilając zjawisko “drop-outu”.
Gabinet psychologa w Akademickim Centrum Wsparcia
foto: Joanna Sztobryn-Giercuszkiewicz
Pojawia się więc potrzeba zmiany myślenia o wsparciu na uczelni. Coraz wyraźniej widać, że pomoc adresowana wyłącznie do grupy osób z formalną dokumentacją niepełnosprawności nie odpowiada realnym potrzebom społeczności akademickiej. Studenci oczekują rozwiązań bardziej elastycznych, dostępnych i dostosowanych do różnorodnych doświadczeń – w tym do kryzysów przejściowych, specyficznych trudności w uczeniu się czy wyzwań związanych z funkcjonowaniem psychicznym.
W związku tym, po 18 latach działalności Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych PŁ zmieniło nazwę, by uwzględnić te nowe wyzwania. Od lutego 2026 r. jednostka funkcjonuje jako Akademicka Strefa Wsparcia (ASW).
Nowa nazwa odzwierciedla rozwój oferty Politechniki Łódzkiej oraz szersze podejście do wspierania społeczności akademickiej. W strukturze ASW działają dwie wyspecjalizowane sekcje:
- Sekcja ds. Osób z Niepełnosprawnościami, kontynuująca dotychczasowe działania BON,
- Sekcja Wsparcia Psychologicznego „Przystań”, oferująca bezpłatną, specjalistyczną pomoc studentom, doktorantom i pracownikom.
Z perspektywy studentów ta zmiana nie ma charakteru czysto semantycznego. „Nie mam orzeczenia, ale bywają semestry, w których po prostu przestaję sobie radzić” – to zdanie powtarza się w różnych wariantach w rozmowach prowadzonych w ASW. Dla jednych trudnością jest długotrwały stres i presja ocen, dla innych problemy z koncentracją, kryzys psychiczny czy nagłe pogorszenie zdrowia.
Studenci coraz częściej mówią wprost, że nie szukają „specjalnego traktowania”, lecz niezbędnego wsparcia w momentach, w których standardowy system przestaje działać. Oczekują jasnej informacji, dostępnych form pomocy i miejsca, w którym można zgłosić trudność bez konieczności formalizowania jej na wczesnym etapie.
Rozwój jednostek ds. osób z niepełnosprawnościami na polskich uczelniach w kierunku szerszych centrów wsparcia wpisuje się w podejście oparte na inkluzji. Inkluzja akademicka nie polega wyłącznie na „dostosowaniu” dla wybranych, lecz na projektowaniu systemu, który uwzględnia różnorodność jako normę. Oznacza to łączenie wsparcia edukacyjnego, psychologicznego i organizacyjnego w spójny model, który pozwala reagować na złożone potrzeby studentów i pracowników – zanim trudności przerodzą się w trwałe wykluczenie z życia akademickiego.
Dla Politechniki Łódzkiej jest to jednocześnie krok w stronę nowoczesnego zarządzania organizacją. Instytucje szkolnictwa wyższego coraz częściej oceniane są nie tylko przez pryzmat wyników naukowych, lecz także jakości środowiska studiowania i pracy. Rozbudowane systemy wsparcia stają się elementem odpowiedzialnego rozwoju uczelni oraz realną odpowiedzią na oczekiwania studentów, którzy chcą studiować w miejscu uwzględniającym różnorodność doświadczeń i potrzeb.
