Biblioteka

Rynek wydawnictw naukowych (i nie tylko) nie od dziś zaświadcza o wzmożonej atrakcyjności publikacji seryjnych i cyklicznych. Istnieje wręcz przekonanie, że „serializacja jest jednym z najważniejszych odkryć w dziedzinie popularyzacji książki”[1]. Dobrze przygotowane i świadomie zaprojektowane serie wydawnicze są znacznie łatwiej rozpoznawalne, stając się nierzadko marką samą w sobie. To przekłada się na popularność marketingową książki reprezentującej konkretną serię wydawniczą. Choć powołanie do życia serii naukowej wymaga niemałych starań, jest z całą pewnością przedsięwzięciem przynoszącym znaczące korzyści, zarówno twórcom serii, jak i ich macierzystym jednostkom naukowym, a w konsekwencji wydawnictwom uczelnianym podejmującym się produkcji publikacji seryjnych.

W nauce pojawiają się różne formy nieprawidłowej atrybucji autorstwa – czy to jako ghostwriting, oznaczający ukrycie wkładu faktycznego autora, czy jako manipulowanie wykazem współautorów (fabrykowanie nazwisk, guest authorship, gift authorship, honorary authorship), czy wreszcie traktowanie współautorstwa jako transakcji handlowej – poprzez sprzedaż miejsc na liście współautorów lub kupowanie określonej pozycji współautorstwa w gotowych do opublikowania artykułach (na przykład w zamian za uiszczenie opłaty za publikację, czyli APC).

Choć każde w wyżej wymienionych zagadnień zasługuje na oddzielny artykuł, to skupimy się tylko na nierzetelności w kwestii współautorstwa – czyli ostatniej z wymienionych nieprawidłowości – a konkretnie na traktowaniu go jako waluty. Kupowanie współautorstwa w gotowych publikacjach, choć może dotyczyć autorów na całym świecie, wydaje się szczególnie popularne w krajach azjatyckich: Chinach, Pakistanie czy Rosji.

W roku akademickim 2022/2023 Biblioteka Politechniki Łódzkiej udostępniła na platformie WIKAMP kurs e-learningowy w języku ukraińskim „Електронна наукова література та джерела інформації”. Jest on tłumaczeniem kursu „Zarządzanie informacją naukową i literaturą”, opracowanego przez trzyosobowy zespół bibliotekarzy. Tekst został przetłumaczony przez Irinę Żuravlevą - dyrektorkę Biblioteki Naukowej Charkowskiego Uniwersytetu Narodowego.

Od początku 2022 roku Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej włączyło się w prace nad platformą Biblioteka Nauki - największą bazą naukową w Polsce, na której prezentowane są wyłącznie pełnotekstowe zasoby czasopism oraz książek. Umożliwi to bardziej nowoczesne udostępnianie publikacji oraz poprawę ich widoczności w Internecie.

Platforma jest prowadzona w Interdyscyplinarnym Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego w ramach Platformy Otwartej Nauki. Jej celem jest udostępnianie w sposób otwarty pełnych tekstów i metadanych artykułów oraz książek naukowych.

Podwyżki cen, galopująca inflacja i zmiany podatkowe dotykają wszystkich Polaków – przekłada się to też na branżę wydawniczą, księgarską i poligraficzną. Sondaż Polskiej Izby Druku, o którym pisze Biblioteka Analiz (1/2022) potwierdza drastyczne wzrosty cen produkcji książek - jest to niespotykany od 30 lat wzrost kosztów produkcji, jak i surowców.

Biblioteka akademicka wspomaga dydaktykę i badania naukowe udostępniając literaturę oraz uczestnicząc w procesie kształcenia. Od tego roku wprowadzony został obowiązkowy przedmiot „Zarządzanie informacją naukową”.

Popularną praktyką drapieżnych wydawców jest „porywanie” czasopism. Polega ona na sklonowaniu strony internetowej tak, by do złudzenia przypominała witrynę wiarygodnego czasopisma. O ile w przypadku typowego drapieżnego czasopisma można szybko zweryfikować, czy faktycznie ma IF oraz czy jest indeksowane przez zadeklarowane bazy danych, to w przypadku „porwanego” tytułu jest to znacznie trudniejsze. To zdecydowanie bardziej perfidne działanie ze strony drapieżnych wydawców. 

Drapieżne czasopisma stanowią dla nauki coraz większy problem. Niestety, mimo podejmowanych działań ich liczba wciąż wzrasta. Co więcej, przeniknęły one do najważniejszych baz danych i można je znaleźć w ministerialnym wykazie czasopism naukowych.

Parlament Europejski przyjął 4 kwietnia 2019 r. dyrektywę o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego. Jest to działanie, które ma na celu m.in. poprawę dostępności i innowacyjnego używania danych powstałych podczas badań naukowych, finansowanych ze środków publicznych.

Od pewnego czasu, w związku z ideą Otwartej Nauki, a także działaniami Komisji Europejskiej, powstają krajowe projekty, dotyczące danych badawczych.

Do niedawna książki publikowane przez Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej można było nabyć jedynie w formie papierowej w księgarni Biblioteki Głównej PŁ, na stronie wydawnictwa oraz za pośrednictwem współpracujących hurtowni i księgarń. Tradycyjna forma dystrybucji została od sierpnia 2020 roku rozszerzona o sprzedaż e-booków, czyli książek elektronicznych do pobrania on-line.